2021 оны 11-р сарын 9
14 цаг 42 минут

Монголын хосгүй үнэт "21 Дара эх" тусгай үзэсгэлэн нээлтээ хийлээ

Монголын түүх, соёлын хосгүй үнэт дурсгал болох Өндөр Гэгээн Занабазарын мутраар бүтээгдсэн Хорин нэгэн дара эхийг олон нийтэд толилуулах, түүний урлагийн болон соёлын үнэт өвийг тайлбарлан танилцуулах үзэсгэлэн өнөөдөр Дүрслэх урлагийн музейд боллоо.

“Соёлын бүтээлч сар”-ын хүрээнд Өндөр Гэгээн Занабазарын хосгүй үнэт өв болох цутгуур баримлын цуглуулгаас “Хорин нэгэн дара эх”, “Ногоон дара эх”, “Цагаан дара эх” шүтээн бүтээлүүдийг нэгэн чуулган болгож анх удаа дэлгэн толилуулж байгаа үзэсгэлэн энэ сарын 11-ний өдрийг дуустал үргэлжлэх юм.

Үзэсгэлэнгийн нээлтэд Соёлын сайд Ч.Номин, УИХ-ын дэд дарга С.Одонтуяа, Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Соёл, шашны бодлогын зөвлөх Д.Бум-Очир, УИХ-ын гишүүн П.Анужин, болон Б.Жаргалмаа, Монголын Бурхан шашинтны төв Гандантэгчэнлин хийдийн төлөөллүүд оролцлоо.

Үзэсгэлэнг нээж Соёлын сайд Ч.Номин үг хэллээ. Тэрбээр, "Энд хүрэлцэн ирсэн эрхэм хүндэт зочид та бүхний энэ өдрийн түмэн амгаланг айлтгая. Соёлын яамнаас хэрэгжүүлж буй “Соёлын бүтээлч сар”-ын хүрээнд болж буй сонирхол татам арга хэмжээний нэг бол “Дара эхийн чуулган” хэмээх энэхүү үзэсгэлэн юм.

Монголын дүрслэх урлагийн ноён оргил Өндөр Гэгээн Занабазарын өөрийн мутрын урлал, Монгол Улсын түүх, соёлын хосгүй үнэт дурсгалын жагсаалтад орсон, цутгуур урлалийн Цагаан, Ногоон дар эх тэргүүтэй дара эх бурхадыг ямар нэгэн шил, хаалтгүйгээр олон нийтийн хүртээл болгож байна.

Өндөр Гэгээн Занабазар нь нэгэн үеийн Монголын шашин, соёлын нэрт зүтгэлтэн төдийгүй уран зураач, уран барималч, уран барилгач, соён гэгээрүүлэгч юм. Өөрийн уран бүтээлийг туурвиснаас хойш үеийн үед түүний бүтээлүүд дахин давтагдашгүй, Монгол хүний урлаг гоо сайхан, сэтгэлгээний онцлогийн гоц илэрхийлэл болж дэлхийн хэмжээнд үнэ цэн нь өсөж олон нийтийн анхааралд байсаар байна.

Өндөр Гэгээн Занабазарын мутрын урлалууд Богд хааны ордон музей, Чойжин ламын сүм музей, Дүрслэх урлагийн музей, Эрдэнэзуу музей зэрэг томоохон музей, Гандантэгчэнлин хийд, Шанхын хийд зэрэг шашны төвүүдэд эх төрхөөрөө хадгалагдаж байна.

Түүний бүтээлүүдийн судалгааг өргөжүүлэх, олон нийтэд илүү сайн таниулах, дэлхий нийтэд сурталчлах ажилд ихээхэн ач холбогдол өгөх шаардлагатай гэж Соёлын яамнаас үзэж энэхүү аян хүрээнд 21 дара эх бурхны бүтээлийн үзэсгэлэнг зохион байгуулж байгаа юм. Соёлын яамны Соёлын өвийн газар, Өндөр гэгээний бүтээсэн эдгээр дара эхүүдийг ийм хэмжээнд нэг дор зохион байгуулж байгаа анхны тохиолдол болж байгаа гэдгийг тэмдэглэн хэлэхийг хүсэж байна.

Монголын түүх, соёлын дурсгалын хадгалалт хамгаалалтыг сайжруулах, тэдгээрийг дагасан соёлын бүтээлч үйлдвэрлэлийг хөгжүүлэх, эдийн засгийн эргэлтэд оруулах, судалгаа шинжилгээг шинэ түвшинд гаргах, Ази төдийгүй, дэлхийн улс гүрнүүдэд сурталчлан таниулах нь та бид бүхэнд адилхан тулгарч байгаа асуудал билээ.

Энэ үзэсгэлэнг зохион байгуулахад дэмжиж тусалж ажиллаж байгаа Цагдаагийн ерөнхий газар, Тагнуулын ерөнхий газар, Мэргэжлийн хяналтын ерөнхий газар, Монголбанк болон дүрс бичлэг, гэрэл зураг, баримтжуулах үйл ажиллагааг өндөр түвшинд хийж байгаа байгууллага, хамт олон, Соёлын өвийн газар, Г.Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагийн музей, Богд хааны ордон музейн удирдлага, хамт олонд талархлаа илэрхийлье” гэлээ.

"Хорин нэгэн Дара эхийн чуулган" үзэсгэлэн Г.Занабазарын нэрэмжит дүрслэх урлагийн музейд:

  • 11-р сарын 9-ны өдөр 11:00-12:00, 14:00-16:30
  • 11-р сарын 10, 11-ний өдөр 10:00-12:00, 14:00-16:30 цагийн хооронд болно.

Монголын хосгүй үнэт “21 дара эх”-ийн тухай мэдээлэл:

Г.Занабазар нь монголын шашин, соёлын нэрт зүтгэлтэн бөгөөд олноо “Өндөр гэгээн” хэмээн алдаршсан тэрээр уран баримлын нэрт бүтээлээрээ монголын урлагийн түүхэнд мөнхөрсөн юм. Занабазарын эдгээр бүтээлүүд нь XVII зууны монгол цутгуурын урлагт гарсан томоохон дэвшил, оюуны сэргэн мандалтын гайхамшиг болж чадсан юм.

Өндөр гэгээн Занабазар өөрийн бүтээлүүддээ нүүдэлчдийн гоо зүйн болон гоо зүйн мөн чанарыг цогцлоож, гоо сайхныг хүн төрөлхтний төсөөлөн буй гоо сайхны тэр л дүр төрхөөр буддын шашны лагшинд шингээн урласан байдаг бөгөөд ард түмний түүх, шинжлэх ухаан, өв уламжлал, гоо зүй, урлаг, уламжлалт мэдлэгийг агуулсан дахин давтагдашгүй ур хийц бүхий сод бүтээлүүд юм.

Гэтэлгэгч ногоон дара эх: Төвөд нэр нь Должан, самгарди нэр нь Шяматара болой. Амьтан бүгдийг зовлонгоос гэтэлгэдэг учир тийн нэрлэжээ. Нигуур царай нь намар цагийн тунгалаг саран мэт дугариг дэлгэр, бадамлянхуа цэцэг дэлбээгээ нээсэн мэт үзэсгэлэнтэй, маргад мэт өнгөтэй, энэрлийн мишээлтэй, хос мэлмийн сормуус урт, мэлмийн хар цагааны хувьд үл нийлэлдсэн, амарлингуй төгс байдалтай, шавь сэлт болон хамаг амьтныг үл орхих, үргэлж тусыг болгоох уужим харцтай, агшны гялбаа мэт мэдэгдэхүүнийг нэгэн агшинд болгоох чадалтай, нүдний эрхэс нь цагаан бөгөөд гэрэл лугаа төгс, уруул хийгээд гар, хөлийн алга ул нь улаан туяа төгс, тэргүүний үс хар, зөөлөн шанхалж хагас боосны дотор Одбагмэд бурхан заларч байдаг. Арван зургаан насны идрийн цог төгс, баруун өвдөг дээрээ гарын алгыг дээш харуулсан дээдийн өгөгч мутарлагатай. Энэ нь авал орхил дор мэргэн шавь нугуудыг бурханы газарт зорчихыг дуудаж буй, зүүн мутар нь авралын орон чухаг дээд гурвыг бэлгэдсэн, эрхий ба ядам хурууг учруулж бусад хуруунуудыг дээш босгосон нь авралыг өгөхийн мутарлага болно. Арслан мэт омгийн аюул, заан мэт мунхгийн аюул, гал мэт уурын аюул, могой мэт атаагийн аюул, хулгайч мэт муу үзлийн аюул, чөдөр мэт хармын аюул, ус мэт хүсэл тачаалын аюул, биш мэт эргэлзэж тээнэгэлзэхийн аюулаас аварч чадна гэдгийг бэлгэддэг. Мутарт барьсан хөх удвал цэцгийн бэлгэдэл нь огторгуй чацуут амьтан нугуудыг орчлонгийн амгалангаар үл барам бурханы хутагт хүргэмой хэмээхийн хичээлийг үүсгэхийн сануулга юм. Биеийн дээд хэсэг солонгон хувцсыг нөмөргөсөн, баруунаа жийсэн, зүүнээ хагас хумьсан завилгаагаар оршдог нь номын хүрдийг эргүүлж байгаад баяссан шавь нарын сэтгэлийн гадна дотно дайсны омгийн чуулган бүгдийн машид даран зохиож буй болой.

Тэргүүнийх нь их эрдэнийн чимэг нь шинийн нэгний сараар оройгоо чимсэн, тэдгээр нь тэнгэр хүмүүний чимгээс гайхамшигтай, ялгамжаатай. Хүзүүний чимэг тэргүүтэн бусад унжлага чимэгтэй. Эдгээр бүх чимгээс зовлонг арилгагч цагаан гэрэл машид бадарч байдаг. Мөр тэгш дэлгэр, бэлхүүс нарийн бөгөөд түүнээс доошид сэрэмжгүй явдал, ичгүүр сонжуур тэргүүтнийг хаасныг бэлгэдэн хормогчоор их эрдэнийн чимэг сэлттэй бүс бүсэлсэн, ертөнцийн тэнгэр лусын хаан тэргүүтний хамгийн сэтгэлд зохистой эхнэрүүд ч гэсэн дээрхийн биеийн намба төрхтэй тэнцэлдэж үл чадах гоо үзэсгэлэнтэй. Өнгөрсөн, одоо, ирээдүйд залрах бурхан бүгдийн үйлсийн эрдэм нь гэтэлгэгч ногоон эхийн дүрсэнд ургасан байдаг. Дарь эхийн лагшинг нэгэн үзүүрт сэтгэлээр санан дурдваас цаг бусын үхэл хийгээд гадна, дотнын аюулаас аварч чадна. Хутагт Жанрайсэг бээр хэдий чинээ байгаа амьтан бүгдийг орчлонгоос гаргана хэмээгээд амьтны тусыг хэмжээлшгүй бүтээсэн ч орчлонгийн амьтан дундраагүйд уйсан шантарч мэлмийн нулимс унагасанд тэр нулимснаас нь бадамлянхуа цэцэг дэлбээгээ нээж Гэтэлгэгч эх бээр мэндэлсэн ёсыг үзүүлжээ. Тэр бээр амьтны тусыг би үйлдье. Хорлол бүгдээс авран хамгаалъя. Намайг сэтгэлдээ аргадсан амьтан тэдгээрийг ханьцашгүй бодид магадтай байгуулж үйлдье хэмээн зарлигдаад итгэлт Жанрайсэгийн үйлсийг зохиохын нугуудыг таалсан байдаг. Гэтэлгэгч ногоон эхийн лагшин, зарлиг, тааллын эрдмийг санахын үүднээс машид сүсэг бишрэлээр шүтвээс, шүтсэн цагаас аваад бодийн хутгийг олох хүртэл аврал итгэл өмөг садан минь болсугай хэмээн нэгэн үзүүрт сэтгэлээр соёрхлыг талбин магтаж, тарнийг тоолбоос юу хүссэн бүхэн биелнэ гэдэг. Өөрийн үндсэн дэх эрдэм бүгдийг дээш дээш арвитган дэлгэрүүлнэ. Гай барцад, нүгэл хилэнц арилж, нас буян арвидна, билиг ухаан төгөлдөржиж, эд баялаг бэлгэдэн , бусдын тусыг бүтээнэ өлзий бусын шалтгаан бүгдийг арилгадаг хэмээнэ.

Цагаан Дара эх: Цагаан Дара эх, санскрит Сита тара, Төвөдөөр Долгар гэдэг. Саран мэт цагаан лагшнаасаа хэмжээшгүй гэрэл цацруулан, үзэсгэлэнт охины дүрээр дэлбээлсэн цагаан бадам цэцгийн мандал дээр очир завилгаа суудлаар заларчээ. Зүүн мутартаа лянхуа цэцгийн иш барьж, баруун мутраар хамаг амьтныг насны зэтгэр бүгдээс гэтэлгэж, өвчин зовлонгоос ангижруулах өглөгийн мутарлагыг үзүүлсэн байдаг.

Урт насыг хайрлах шидийг агуулдаг учраас цагаан өнгөөр дүрсэлдэг. Цагаан Дара эх бурханыг бурхан бүгдийг төрүүлсэн эх хэмээсэн магтаал тайлбарууд их байдаг Гаутама Буддагийн эх хатан Маяа эртний Энэтхэгийн болоод Буддын шашны бурхан дүрслэлд солонгын дүрслэл онцгой байр суурь эзэлдэг бөгөөд цагаан өнгийг ч мөн солонгон дүрслэлд хэрэглэдэг байжээ.

Цагаан дара эх магнай, мутрын алга хийгээд бойвны уланд сансар нирвааны хамаг үйлийг тольдогч билгүүний долоон мэлмийтэй. Энэ нь энэ ертөнц дээр зовсон хамаг амьтныг харах сонор сэрэмжийн бэлгэдэл болдог. Энэхүү долоон мэлмийт Дара эх нь дара эхийн дүрслэлд онцгойлон монголд уламжлагдан үлдсэн байна. Цагаан Дара эх нь зүүн мутартаа гурван дэлбээтэй, дэлбээгээ дэлгэж буй лянхуа цэцэг барьсан байх бөгөөд анхных нь өнгөрсөн цаг үед заларсан Будда болох Кашапаг бэлгэддэг. Хоёр дахь дэлбээ нь Шагжамуни бурханыг бэлгэддэг бөгөөд гүйцэт дэлбээлсэн байдалтайгаар дүрсэлсэн байдаг. Даруй дэлгэрэх гэж буй байдалтайгаар дүрслэгдсэн гурав дахь дэлбээ нь ирээдүйд залрах Майдар бурханыг бэлгэддэг. Ийнхүү Бадам цэцгээр дамжуулан Дара эх бурханыг өнгөрсөн, одоо, ирээдүй гурван цагийн бурханы бэлгэдэл болгон дүрсэлдэг ажээ. Өглөгийн мутарлагыг ихэвчлэн баруун мутраар үйлддэг. Цагаан Дара эхийн мутрын мэлмий болон дэлгэсэн таван хуруу нь арга билгийн бэлгэдэл болно. Өндөр гэгээн Занабазар Цагаан Дара эхийн гайхамшигт дүрийг бүтээсэн нь хожмын шүтээн зурагт монгол урчуудын даган барих үндэс уламжлал болсон юм. Уг бүтээлд Цагаан дара эхийг монголжуу дүр төрхтэй урласан байна.

Хорин нэгэн дара эхийн тухайд: Эмэгтэй хүн бодь хутгийг олж бурхан болж болохыг мөн бурхдын үйлсийг бэлгэддэг Дара эхийн дүрслэл нь Бурханы шашинт Энэтхэг, Төвд, Монголын урлагт томоохон байр суурьтай юм. Учир нь Дара эхийн шүтлэг тухайн улс үндэстний дотор ихэд түгээмэл дэлгэрсэнтэй холбоотой юм. Улмаар Дара эхийн шүтлэг хийгээд түүний дүрслэл нь шашин номын хүрээнд дэлгэрээд зогсохгүй ард түмний ахуй амьдрал дунд нэвтрэн орж, улс үндэстний уугуул урлагийн бүтээл болон уламжлагджээ.

8
АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд zaluu.com хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан бөгөөд мөн IP хаяг ил гарсан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй.

8 сэтгэгдэлСэтгэгдэл бичих

203.91.115.53Зочин   • 11 сарын 25. 20 цаг 27 минут

Удахгүй энэ бурханы нэртэй хөшөө 32 тэрбум төгрөгөөр барих гэж хөөрцөглөж байгаа байх даа. Энэ Номин гэгч сайд ухаантай хүүхэн яасан ч барагддаггүй шуналтай юм. 2 дахь Зонхов гээч нь төрнө дөө.

203.91.115.49Зочин   • 11 сарын 17. 19 цаг 32 минут

Иймэрхүү хачин бураан хорвоогоор л нэг байна. Энэ хогоор юу хийнэ. Дара эх гэж огт сонссогүй хэл байна. Хятад хэл байлгүй дээ. Өндөр гэгээн гээд байгаа Занабазар гэдэг лам чинь Манж-Хятадад дагаар орсон урвагч хүн шүү дээ.

64.119.25.132   • 11 сарын 22. 20 цаг 07 минут

yadaj Daria gedeg baigaada tee,humuus ulam l ork bolool hel ni hurtel hachin amitan shig gaaguu gaaguu geed hachin bolood

64.119.25.132   • 11 сарын 22. 20 цаг 07 минут

udahgui tarvaga shig hoorondoo mig mig mig gej yaridag boloh baihaa ,,

203.91.115.49Зочин   • 11 сарын 17. 19 цаг 29 минут

Дарь эх гэдэг байсан. Яахаараа дара эх болчихов оо. Монгол хэлийг устгах бодлого хэн явуулаад байна аа. Хулгайчуудыг олны өмнө зарлаач ээ.

64.119.25.132   • 11 сарын 22. 20 цаг 05 минут

ork helleg yum gesen jinhene mongol ayalaga geed yariad baigaa yum,yavaandaa dandaa gaaguu gaaguu gedeg 2 ugeer bugdiig yaridag boloh yum baih

202.21.111.218Зочин   • 11 сарын 17. 10 цаг 14 минут

Цагийн хуваарийг харвал. Нээлт хийсэн сайд, дарга нар үзэх боломжтой бусад монгол улсын иргэн үэх боломжгүй л байна. Ийм үргүй зардал, ээлгүй төр байж болохгүй шүү дээ.

203.91.115.49Зочин   • 11 сарын 17. 2 цаг 14 минут

Ацаараа хосгүй үнэт байх вэ. Хогийн бурханыг хэн ч тоохгүй дээ.

Шинэ мэдээ

Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн 10 хүрэхгүй хувь нь л хөдөлмөр эрхэлдэг9 цаг 26 минутын өмнөД.Ганболд: Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд бусадтай адил хөдөлмөрлөж, эх орондоо баялаг бүтээгч болж чадна9 цаг 31 минутын өмнөАмьд явмаар байна11 сар 30. 13:22З.Цэвээндорж: Нийтийн тээврийн салбарт туршлагатай жолооч дутмаг байна11 сар 30. 11:45ТАНИЛЦ: Уртасгасан цагаар болон богино эргэлтээр иргэдэд үйлчилж буй автобусны чиглэл, цагийн хуваарь11 сар 30. 11:31ЭМЯ: 393 тохиолдол шинээр батлагдаж, 8 хүн нас барлаа11 сар 30. 11:13Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх: Бидэнд хөрөнгө мөнгө бага байсан ч Соёлын яам байнга ажлаа явуулж байх ёстой11 сар 30. 10:52Магдалена Андерссон долоо хоногийн дотор хоёр дахь удаагаа Шведийн Ерөнхий сайдаар сонгогдлоо11 сар 30. 10:42ЭРДЭМТДИЙН ЗӨВЛӨЛ: Шинэ мутаци хувилбартай тэмцэх хоёр л СТРАТЕГИ байгаа11 сар 30. 10:29“Оюу толгой”-н ТУЗ гүний уурхайд зориулж, 75 сая ам.долларын нэмэлт санхүүжилт баталжээ11 сар 30. 10:28Б.Ууганбаяр: Гадаадад явж байхад тухайн улс нь хилээ хаавал тус улсдаа хязгаарлалтад орох эрсдэл үүснэ шүү11 сар 30. 10:26О.Батнайрамдал: Үе үеийн ЗГ-ын “толгойны өвчин“ болсон шатахууны үнийг одоо төр биш зах зээл тогтооно11 сар 30. 9:17Г.Амартүвшин: Соёлын салбарын хөгжлийг тодорхойлоход мэдлэг чадвараа дайчлан ажиллах болно11 сар 29. 17:30Б.Бямбадорж: III тунгийн дархлаажуулалтын идэвхи сэргэж байна11 сар 29. 13:45Турк улсаас ирсэн Украин иргэдийн PCR шинжилгээний хариу сөрөг гарлаа11 сар 29. 13:44“Давс, бодис цацах машин механизм дутагдалтай байна“11 сар 29. 13:41Д.Ганбат: Чөлөөт бүсийн тухай хуульд тодорхойгүй зүйл олон байна11 сар 29. 13:40Сайжруулсан шахмал түлшийг 600 цэгээр борлуулж байна11 сар 29. 13:39Нийслэл ирэх онд 1 их наяд 642.4 тэрбумын орлого төвлөрүүлэхээр төлөвлөж байна11 сар 29. 11:31Б.Мөнхбаяр: Эзэнгүй нохдын тоо толгой өсөж байгаа нь иргэдийн ухамсар муу байгаатай холбоотой11 сар 29. 11:11ЭМЯ: 190 шинэ тохиолдол илэрч, 5 хүн нас баржээ11 сар 29. 11:02ДЭМБ: PCR оношлуур Омикрон хувилбарыг илрүүлж чадаж байна11 сар 29. 10:32ЗТХЯ: Төмөр замын тээврийг зогсоосонтой холбогдуулан Боомтын зөвлөл хуралдана11 сар 29. 10:30Зарим төрийн нарийнуудыг сэлгэн томилж, 5-6 жил ажилласан агентлаг, ТӨҮГ, ТӨК-иудын дарга, захирлуудыг солино11 сар 29. 9:13Хятадын тал Эрээний боомтын төмөр замын тээврийг тодорхойгүй хугацаагаар зогсоох шийдвэр гаргажээ11 сар 28. 23:59Хүүхэд, эхчүүдийн эрхийг зөрчдөг хуурамч шүүгчдийг зайлуулъя11 сар 28. 15:30Мутацид орсон шинэ вирус 500 дахин хурдтай тархаж байна11 сар 27. 1:25ТАНИЛЦ: Маргааш ажиллах худалдааны төвүүдийн ЦАГИЙН ХУВААРЬ11 сар 25. 15:29Урчуудын эвлэлийн шинэ Ерөнхийлөгч П.Ганбат уран бүтээлчдээ хулхидсаар байх уу11 сар 25. 15:21Хүчирхийлэгчдийн өмнө бөхийдөг хуульчдаас шинэчлэлээ хийе, Ерөнхийлөгч өө11 сар 25. 14:29
© 2008 - 2021 он. Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан.