2022 оны 1-р сарын 17
17 цаг 13 минут

Н.Жанцан: Үндсэн хуультай хувь заяагаа холбосон он жилүүд байлаа

Хөдөлмөрийн баатар цол хүртсэн, Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Цэцийн дарга асан, гавъяат хуульч, хууль зүйн ухааны доктор Н.Жанцантай ярилцлаа.

-Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт амьдрал дээр шалгагдаагүй байхад дахин өөрчилж болохгүй-

-Монгол Улсад ардчилсан, шинэ Үндсэн хууль батлагдсаны 30 жилийн ойгоор та Хөдөлмөрийн баатар цол хүртлээ. Энэ өдрүүдэд юуг онцолж хэлэх вэ?

-Энэ түүхт ойн 30 жил бол миний хувьд Үндсэн хуультай хувь заяагаа холбосон он жилүүд байлаа. Үндсэн хуулийг боловсруулах шат үндсэндээ хоёр жил орчим үргэлжилсэн юм. Энэ шатанд Улсын бага хурлын гишүүд, хуульчид, судлаачдын багтай хамтран ажилласан. Дараа нь Үндсэн хуулийг батлах шатанд 70 гаруй хоног Ардын их хурлын депутатууд бид жинхэнэ оюун бодлоо уралдуулж үзэж тарлаа. Тэр үед Үндсэн хууль баталсан 430 депутатын дотор хууль зүйн ухааны доктор цолтой гуравхан хүн байсан юм. Б.Чимэд багш, Ж.Авхиа доктор бид гурав л байлаа. Энэ утгаараа зарим үед бидэнд арай илүү хариуцлага тулна. Дараа нь миний бие Үндсэн хуулийг хамгаалах шатанд Үндсэн хуулийн цэцийн дарга, гишүүнээр 26 жил ажилласан. Одоо ч сургалт, судалгаа гээд Үндсэн хуультай холбоотой ажил маань үргэлжилсээр байна.

-Үндсэн хуулийн төслийг хэлэлцэж батлах үеийн халуун өдрүүдийг эргээд дурсахад юу бодогдох юм бэ?

-Энэ бол дэндүү том түүх. Миний бие “Үндсэн хууль бүтсэн товчоон” хэмээх ном 2001 онд бичсэн юм. Энэ номонд ч энэ том түүхийн өчүүхэн хэсэг хөндөгдсөн. Товчхон хэлэхэд энэ өдрүүд бол үг хэлэх эрх чөлөө ханхалсан өдрүүд байлаа.

-Та бүхний баталсан Ардчилсан шинэ Үндсэн хууль үүргээ гүйцэтгэсэн гэж үздэг үү?

-Энэ Үндсэн хууль бол Монголын ард түмний сэтгэл, итгэл шингэсэн хууль. Яагаад гэвэл ард олны илгээсэн хэдэн мянган санал, хүсэлтийг судалж, тунгааж байж хийсэн шүү дээ. Ардчилсан Үндсэн хууль үүргээ гүйцэтгэсэн, гүйцэтгэсээр байна. Үндсэн хуульд оруулсан нэмэлт өөрчлөлтөөр Үндсэн хуулийн суурь үндэс, үзэл баримтлалыг хөндөөгүй гэж үзэж болно.

-Та Үндсэн хуулийг хамгаалах үйлсэд олон жил зүтгэсэн хүний хувьд Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлтөд ямар дүн тавих вэ. Үндсэн хуульд дахин нэмэлт, өөрчлөлт оруулах яриа хөөрөөг яаж хүлээж авч байна?

-Энэ нэмэлт, өөрчлөлт бол гурван парламент дамжин хэлэлцэгдэж байж хийгдсэн өөрчлөлт юм. Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийг долоо хэмжиж байж нэг огтлох зарчмаар хийх ёстой. Энэ удаагийн нэмэлт, өөрчлөлтөд миний хувьд сэтгэл хангалуун байгаа. Улс төр, нийгмийн амьдралын хэд хэдэн тулгамдсан асуудалд шинэ шийдэл олсон гэж үзэж болно. Үндсэн хуулийн нэмэлт өөрчлөлт амьдрал дээр шалгагдаагүй байхад дахин нэмэлт өөрчлөлт хийж болохгүй. Ялангуяа нэг нам парламентад хэт давамгайлж байгаа цаг үед ойр ойрхон нэмэлт өөрчлөлт хийх нь улс төрийн ёс суртахуунгүй асуудал болно.

-Үндсэн хуульд оруулсан нэмэлт, өөрчлөлтөөр Үндсэн хуулийн 39 дүгээр зүйлийн нэг дэх хэсэгт “Ерөнхий сайд болон Засгийн газрын дөрвөөс илүүгүй гишүүн Улсын их хурлын гишүүний албан тушаалыг хавсарч болно” гэсэн заалт Үндсэн хууль зөрчиж байна гэсэн гомдол гарч, түүнийг Үндсэн хуулийн цэц шийдвэрлэх гэж байна хэмээн зарим хүн ярьж, бичиж байна. Таны санаа бодлыг сонсмоор байна?

-Үндсэн хуулийн цэц бол Үндсэн хуулийг хамгаалдаг байгууллага болохоос биш, Үндсэн хуулийг хянадаг байгууллага биш. Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт батлагдмагцаа Үндсэн хууль болно. Ганцхан тохиолдолд Үндсэн хуулийн Цэц батлагдсан Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийг авч үзэж болно. Энэ нь Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийг батлахдаа Үндсэн хуульд заасан шалгуур, журмыг зөрчсөн бол авч үзнэ. Үндсэн хуульд ямар заалт оруулах, ямар хязгаарлалт тогтоох нь зөвхөн хууль тогтоогчийн бүрэн эрхэд хамаарна.

Тийм болохоор Үндсэн хуулийн Цэц Үндсэн хуулийн заалтыг хүчингүй болгох дүгнэлт гаргана гэж би огтхон ч бодохгүй байна. Энэ бол Үндсэн хуулийн Цэцийн бүрэн эрхэнд үл хамаарах асуудал.

-Гэсэн ч Үндсэн хуульд байгаа Засгийн газрын гишүүний давхар дээлтэй байх зарчимд хязгаарлалт хийсэн заалтыг зарим улстөрчдийн захиалгаар Үндсэн хуулийн Цэц хүчингүй болгох гэж байгаа хэмээн ярьж бичээд байна шүү дээ?

-Миний ажиллаж байсан, тодорхой цаг үед миний авч явсан гэж хэлж болох Үндсэн хуулийн Цэц гуравхан жилийн дотор онол, арга зүйн хувьд тийм доод түвшинд орж, хараат бус байдал нь алдагдсан гэж би огтхон ч бодохгүй байна. Хэрэв хүмүүсийн ярьж байгаа шиг Үндсэн хуулийн Цэц Үндсэн хуульдаа халдсан шийдвэр гаргавал манай Үндсэн хууль тоглоомын Үндсэн хууль болно. Яагаад гэвэл манаач нь хүртэл халдлага хийж болдог. Мөн ийм шийдвэр гарвал төр хямарч, нийгэм болон намууд талцаж Үндсэн хуулийн хямралт байдал үүсэх магадлалтай. Үндсэн хуулийн Цэц ч ардчиллын дархлаа гэсэн утгаа алдахад хүрнэ.

-Хэрвээ Үндсэн хуулийн заалтыг хүчингүй болгох асуудал Үндсэн хуулийн цэцийн бүрэн эрхэд үл хамаардаг юм бол энэ асуудлаар яагаад хэрэг үүсгэж байгаа юм бол?

- Энэ асуудал миний толгойг эргүүлж, бодлогоширолд оруулж байгаа юм. Миний нэг таамаг бол зарим улс төрчид Үндсэн хуулийн Цэцэд захиалга өгөөд, Засгийн газрын дөрвөөс илүүгүй гишүүн УИХ-ын гишүүний албан тушаалыг хавсарч болно гэсэн заалт, Үндсэн хуулийн зарим заалттай зөрчилдөж байна ч гэдэг юм уу, ямар ч байсан энэ заалтыг хөндөх санал Цэцээр гаргуулж, түүн дээрээ дөрөөлөн Үндсэн хуулиа хөндөх гэж байгаа юм биш байгаа гэсэн бодол төрж байна. Энэ тохиолдолд Үндсэн хуулийн Цэц бас ийм санал гаргаж өгөх боломжгүй. Яагаад гэвэл Үндсэн хуулийн Цэц хууль санаачлагч биш. Түүнээс гадна аливаа хуулийн төсөлд санал өгөх хориотой. Үндсэн хуулийн Цэцийн санал өгсөн хуулийн төсөл Үндсэн хуулийн зөрчлийн шинжийг агуулсан байвал дараа нь түүнийг хэн засах юм.

Үндсэн хуулийн Цэц ганцхан тохиолдолд хуулийн төсөлд санал өгнө. Тэр нь болохоор Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийг батлагдахаас өмнө УИХ-ын хүсэлтээр санал өгөх эрхтэй. Энэ удаагийн нэмэлт, өөрчлөлт болоход Үндсэн хуулийн Цэц УИХ-д Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрлөлтийн талаар тусгай саналгүй гэсэн хариу өгсөн. Тийм болохоор Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн талаар одоо санал өгөх боломжгүй. Хэрвээ тэдний хүсэлтээр санал өгвөл Үндсэн хуулийн Цэцэд хайртай, дуртай гишүүдийн тоо илтэд нэмэгдэх нь ойлгомжтой. Эцэг хуулиа манаж байгаа хүмүүс эцгийн буйртай сууж сурах нь чухал.

-Та Үндсэн хуулийг сахин хамгаалах үйлсэд 26 жил зүтгэсэн байх юм. Бусад гишүүд ихэнх нь зургаан жил ажиллаад л чөлөөлөгдсөн байдаг шүү дээ. Таныг нэг төрлийн дээд амжилт тогтоосон гэж хэлж болох байх шүү?

-Намайг Үндсэн хуулийн Цэцийн гишүүнээр Монгол Улсын Ерөнхийлөгч П.Очирбат, Н.Багабанди, Н.Энхбаяр, Ц.Элбэгдорж нар тус бүр дэвшүүлж, дөрвөн удаа томилогдсоны дараа миний хугацаа дуусчихаад байхад Ерөнхийлөгч Х.Баттулга нэмж, нэг жил зургаан сар ажиллуулсан юм. Дараа нь би чөлөөлөгдөх хүсэлтээ хоёр удаа гаргаж байж чөлөөлөгдсөн л дөө. Миний энэ амжилтыг хэн, хэзээ эвдэхийг бурхан багш л мэдэх байх.

-Та нэгэн ярилцлагадаа “Би бол ханасан уусмал, төрийн төлөө хийж чадах бүхнээ хийсэн” гэж хэлсэн байсан. Өнгөрүүлсэн он жилүүддээ сэтгэл хангалуун байдаг уу?

-Энэ чинь миний долоо, найман жилийн өмнө хэлсэн үг байна.

Ханасан уусмал гэсэн үгийг би тэр үедээ төрд алба хашсан өндөр албан тушаалдаа, төрөөс хүртсэн өндөр шагнал урамшилдаа ханасан гэсэн утгаар хэлсэн юм. Хэрвээ би өнгөрүүлсэн он жилүүддээ хангалуун биш байвал хангалуун хүн дэндүү цөөн байх байлгүй. Ер нь тэгээд сэтгэл хангалуун амьдрал гэдэг албан тушаал, хөрөнгө мөнгөнд биш, сэтгэл түвшин, халуун дулаан уур амьсгалтай гэр бүлийн амьдралд л байдаг юм шүү дээ. Ийм гэр бүл Монголд маш олон бий.

-Та бас цуглуулагч хүн шүү дээ. Хувийн цуглуулганыхаа талаар сонирхуулаач?

-Би Монголын Эртний эдлэл цуглуулагчдын холбооны ерөнхийлөгч хүн. Ийм холбоо дэлхийн улс орнуудад хэд хэд байдаг юм билээ. Энэ холбооны үндсэн зорилго нь Монголын соёлын өвийг хамгаалах, үнэ цэнийг нийтэд таниулах, соёлын үнэт урлагийн бүтээлийг хилийн чанадад гарахаас сэргийлэх үүрэг бүхий ашгийн бус, сайн дурын байгууллага.

Энэ том ажлыг ганц сайн дурын байгууллага бүрэн хэмжээгээр хийх боломжгүй. Гэхдээ боломжийнхоо хэрээр ард олондоо, төр засагтаа тусалж л байна гэж боддог. Миний цуглуулга дотроо хэд, хэдэн чиглэлтэй. Одоо хүрээг нь маш сайн хумиж байгаа. Их мөнгө зарах магадлалтай хөөрөгний цуглуулга гэх мэтээсээ татгалзаж байна. Мөн зарим цуглуулга маань үр дүнд хүрч байгаа гэх үү дээ. Миний маркны цуглуулгаар гаргасан “Монголын ховор марк” хэмээх ном 2015 онд Сингапурт болсон дэлхийн үзэсгэлэнгийн “Мөнгөн” медаль авч, Монгол Улсад марк өндөр түвшинд хөгжсөн гэдгээ дэлхий дахинд харуулсан.

2020 онд Дэлхийн 15 улс оролцсон Өндөр Гэгээн Занабазарын нэрэмжит Арт фестивалын “Өв уламжлал” номинацийн тэргүүн байрын шагналыг миний цуглуулга авсан.

Мөн 18 жилийн өмнө үлэг гүрвэлийн өндөг, чөмөг, хүзүү гээд олон төрлийн бүтээгдэхүүнийг хил давуулах гэж байхад нь худалдаж аваад 2020 оны нэгдүгээр сард Байгалийн Түүхийн музейдээ бэлэглэсэн гээд яривал нэлээд олон зүйл урсана. Хобби бол стреcс тайлах эм юм.

Эх сурвалж: Өдрийн сонин

4
АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд zaluu.com хариуцлага хүлээхгүй болно. Манай сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан бөгөөд мөн IP хаяг ил гарсан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү. Хэм хэмжээ зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй.

4 сэтгэгдэлСэтгэгдэл бичих

202.9.40.99Зочин   • 1 сарын 22. 7 цаг 53 минут

Хариуцлагын тогтолцоог алдагдуулж, эх орон газар нутгаа худалдаж идсэн, хулгайч луйварчдыг гааруулсан, одоогийн болох бүтэхгүй бүхний эхлэлийг тавьсан, авилгаар бүтсэн шинэ үндсэн хууль гэгчийг батлалцсан энэ новшнуудыг өргөмжлөх нь хэнд ашигтай юм бэ? Монгол эх орон минь 1992-01-13 нд баталсан энэ үндсэн хууль гэгчээс болж уруудаж доройтсоор л байх болох нээ

112.72.15.182иргэн   • 1 сарын 18. 13 цаг 41 минут

нээрээ юу хийж бүтээсэн бэ? тэгээд одоо авдагаа авцан бол гэртээ суугаад номоо бич залууст зай тавьж өг, ажилгүй мэдлэг боловсролтой залуус зөндөө байна ажилгүй

202.126.88.215Зочин   • 1 сарын 18. 10 цаг 38 минут

Монгол орон , Монголын ард түмэнд хэрэгтэй юу ч хийгээгүй төмөр зүүсэн нэр алдар хөөцөлдөгч л байна шдэ . Түүхэнд нэр чинь үлдэх юу хийсэн юм .

192.82.76.140Зочин   • 1 сарын 17. 21 цаг 58 минут

Тэрбумын хөөрөгний цуглуулгатай авилгач Жанцан. Авилгачид үнэтэй цуглуулгатай байх юм даа. Элбэгдорж төрөөс хулгайлсан зургийн цуглуулгатай. Филиппиний ерөнхийлөгч дарангуйлагч Маркосын эхнэр гэхэд л дэлхийд байхгүй олон туфлийн цуглуулгатай байсан гэж байгаа. Шуналаа цуглуулгаар харуулж байгаа хэрэг.

Шинэ мэдээ

Ж.Норовсамбуу агсныг сүүлчин замд нь үдлээ5 сар 23. 15:39Төрийн өмчит компаниуд Төрийн хэмнэлтийн хуулийг ХЭРЭГЖҮҮЛ5 сар 20. 12:05Х.Баттулга АН-ыг авах гэж УЛАЙРЧ 100 мянган төгрөгийн төлбөртэй жагсаал зохион байгуулсан уу5 сар 19. 13:03Тордайн Ганболдын эхнэр Х.Янжингаажид: Би хулгайч болжээ. Чимээгүй байя гэхээр өөрөө өдөөд байх юм5 сар 17. 19:39Төрийн ордон руу "ПҮҮЗ"-тэй нэвтэрч хойд цэцэрлэг, Чингисийн хөшөөний өмнөх талбайг нээлттэй болгох чиглэл өглөө5 сар 17. 17:39“Хотулун гүнж“ Латин Америкт гарна5 сар 17. 13:14Багачууд хүүхдийн баяраа эгдүүтэй Жерри, үзэсгэлэнт Немо, “Эмоци“, “Мөрөөдлийн театр“-ынхантай өнгөрүүлэх боломжтой5 сар 17. 9:40Хүний аминд хүрсэн Эйч Кэ Би интернэшнл холдинг, Жан овогтыхонд хууль дүрэм үйлчилдэггүй5 сар 16. 16:26“Дом, шившлэгтэй” хэвлэлийн хурлууд үргэлжилсээр…5 сар 16. 16:16УИХ-ын дарга Г.Занданшатар МУБИС-ийн оюутнуудад d-parliament цахим системийг танилцууллаа5 сар 16. 14:30Ц.Содномдорж: Д.Баярмагнай прокурортой Сингапурт саатуулагдсан гэдэг ор үндэслэлгүй мэдээлэл5 сар 16. 11:02Прокурор асан Д.Баярмагнай: Сингапурт казино орсон нь ҮНЭН. Хулгай хийсэн нь үнэн юм бол тэд намайг хилээрээ гаргах уу5 сар 14. 10:58Газрын түрээсийн төлбөрийг Чойжин ламын сүм музей төлж, хувийн хэвшил орлогыг нь авдаг байсныг зогсоолоо5 сар 13. 21:08ЧУУЛГАН: Банкны тухай хуульд өөрчлөлт оруулах хуулийн төслийг анхны хэлэлцүүлэгт бэлтгүүлэхээр шилжүүлэв5 сар 12. 16:29Токиод “дархлагдсан” Элчин сайд Д.Батжаргалын бүрэн эрхийн хугацаа дуусчээ5 сар 12. 12:46БНСУ-ын Ерөнхийлөгч монгол иргэдийг визгүй зорчиход анхаарч ажиллахаа илэрхийлжээ5 сар 11. 19:08Эх, нярайд тусламж үзүүлэх үйлчилгээний чанарыг сайжруулах ажлын хэсгийг П.Анужин АХАЛНА5 сар 11. 13:26М.Батбаяр: Наадмын найруулагчид 19 хүний нэр яригдаж байгаа, баасан гарагт тодруулна5 сар 11. 13:25“Автомашингүй өдөр“ зам хаагуур хаах вэ5 сар 11. 13:24Лам “Сэржим өргүүлэх“ нэрийдлээр 15 настай охиныг дуудаж, хүчирхийлсэн байж болзошгүй хэрэг гарчээ5 сар 11. 12:40Ипотекийн зээлийн хүүг буруулах боломжийн талаар Засгийн газрын хуралдаанд танилцуулж байна5 сар 11. 12:37Ослын улмаас дөрвөн бяцхан үрс эцэг, эхээ алдаж, ТӨР оршуулгын зардал өгөхөөс ТАТГАЛЗЖЭЭ5 сар 11. 12:32Гар утас, машины дугаарт АЧ ХОЛБОГДОЛ өгдөг буруу хандлагаа “Үсэг булаацалдаж“ хүүхдүүддээ ӨВЛҮҮЛЖ болохгүй5 сар 11. 12:31Д.Амгалан: Төрийн банк эрх мэдэлтэй албан тушаалтай хүмүүсийн мөнгө угаах хэрэгсэл болсон байна5 сар 11. 12:31Ц.Элбэгдорж: Надад алдаж явсан үе бий, Гэхдээ “Пулемёт, онгоц, шалдан“ бол ХЭТРҮҮЛЭГ5 сар 11. 12:30ТЦА: ОХУ-ын Элчин сайд цагдаагаас зам асууж буй 4 жилийн өмнөх зургийг гаргаж буруу ташаа мэдээлэл түгээж байна5 сар 11. 12:29Ноён Бондгор хямд үнээр дүнзэн байшинтай болох боломжийг бүрдүүллээ5 сар 10. 18:04Ерөнхий сайд Л.Оюун-Эрдэнэ бэр эгч Ч.Ундралаа дарга болгожээ5 сар 10. 13:52В.Путин 10 гаруй улсад мэндчилгээ дэвшүүлэхдээ Монгол улсад мэндчилгээ дэвшүүлсэнгүй5 сар 9. 13:39Эрт илрүүлэг, үзлэг шинжилгээнд хамрагдсан 0-17 насны хүүхдүүдээс хавдрын сэжигтэй тохиолдол гурав илэрчээ5 сар 9. 11:54
© 2008 - 2022 он. Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан.